Vuur ben ik komen brengen op aarde

Een commentaar bij de lezingen van zondag 14 augustus:

Lezingen:

  • Jeremia 38,4-6.8-10
  • Hebreeën 12,1-4
  • Lucas 12,49-53

Gedachtenis:

  • Maximiliaan Kolbe

De drie lezingen van deze zondag zijn indrukwekkend in hun onderlinge samenhang. Het zijn allemaal vurige lezingen, dat wil zeggen: lezingen waaruit inzet, standvastigheid en vastberadenheid spreekt. In de Hebreeënbrief wordt er gesproken van een menigte mensen die getuigenis hebben afgelegd van hun geloof, van Abel tot Abraham over Mozes en de profeten, tot de dag van vandaag. Wij zouden aan deze lijst vele getuigen kunnen toevoegen, bijvoorbeeld Edith Stein of Maximiliaan Kolbe, beiden sterke geloofsgetuigen en beiden omgekomen in de gaskamers van Auschwitz – Edith Stein gedenken we op dinsdag 9 augustus en vandaag (14 augustus) is het de gedachtenis van Maximiliaan Kolbe, een Poolse franciscaan. Maar we kunnen ook denken aan de vele moedige christenen in het Nabije Oosten of in bepaalde Afrikaanse landen, of aan de Franse priester die onlangs tijdens de viering van de eucharistie, omringd door gelovigen, op brute wijze werd gedood – staande aan het altaar, zo dicht bij Jezus. De schrijver van de Hebreeënbrief kent het geheim van deze geloofsgetuigen: ze hebben opgekeken naar Jezus, hun aanvoerder, en de voltooier van hun geloof. Het slot van deze lezing richt zich dan opeens op heel directe wijze tot ons, wij mensen die ook vandaag ervoor gekozen hebben om deel te hebben aan de weg van Jezus. Er staat: denk aan de tegenstand die Jezus zelf heeft ondervonden tijdens zijn leven, dat zal u helpen om niet op te geven. En de laatste zin luidt heel laconiek: ‘Uw strijd tegen de zonde heeft u nog geen bloed gekost!’

Dat laatste was wel het geval voor de profeet Jeremia. Over hem hoorden we in de eerste lezing spreken. Jeremia is een profeet, en het is een kenmerk van profeten dat ze vaak tegendraads moeten zijn. De Babylonische strijdmacht staat voor de deur en de leiders van het land denken er niet aan zich over te geven. Ze willen strijden tot de laatste man. Maar Jeremia zegt: ‘Het heeft geen zin, staak de strijd en geef je over aan Babylonië. De catastrofe is onafwendbaar.’ Deze oproep is zeer gevaarlijk, Jeremia speelt met zijn leven. Maar een profeet die gekend is hard aanpakken doe je ook niet zomaar. Daarom gaan de leiders van het land naar de koning en oefenen zware druk op hem uit: ‘Zie je dan niet hoe hij de soldaten demoraliseert? Zie je dan niet welk effect dat heeft op de bevolking?’ Koning Sidkia, die geneigd is te luisteren naar Jeremia, heeft echter niet de vastberadenheid en de moed om zich tegen zijn generaals te weren. Hij laat de schouders hangen en zegt, in die typische toon van een zwakke leider: ‘Goed, de profeet is in uw macht. Ik kan toch niet tegen u op!’

Jeremia wordt gearresteerd en in een vergeetput gegooid. Mensen monddood maken, mensen laten verdwijnen, de kritische stem met geweld smoren: het is van alle tijden, ja ook van onze tijd.

De redding komt dikwijls uit onverwachte hoek. Het gaat om een man met de naam Ebed-Melech, wat letterlijk betekent: ‘dienaar van de koning’. Het gaat waarschijnlijk om een Ethiopische eunuch die dienst deed in de harem van het koninklijk paleis. Hij is een buitenstaander, met een klare kijk. Hij heeft toegang tot de koning, en laat de kans niet voorbij gaan om de koning te wijzen op het ongehoorde dat hier geschiedt: de profeet van de God van Israël die in een vergeetput voor dood is achtergelaten! Het is een moedige daad van deze vreemdeling, die een sterker gevoel heeft voor recht en gerechtigheid dan de koning zelf. Koning Sidkia verordent dat Jeremia, buiten het zicht van de sterke leiders, uit de put wordt gehaald.

Tussen haakjes: vele eeuwen later zal het opnieuw een Ethiopische eunuch zijn die in staat is de tekenen van de tijd te lezen. Deze man ontmoet de diaken Filippus en zal zich door hem laten inwijden in het geloof in de messias van Israël, Jezus die wij de Christus noemen (Handelingen 8).

Daarmee zijn we als vanzelf beland bij de evangelielezing. Ook hier gaat het om sterke taal! Jezus spreekt over ‘vuur’ dat hij is komen brengen, en dat hij er zozeer naar uitziet dat het in volle kracht oplaait. Vuur is een belangrijk beeld in de Bijbel en heeft verschillende betekenissen: vuur is een beeld van de afstraling van God – denk aan het brandend braambos, een vuur dat brandt maar ons niet verteert! –, vuur staat voor passie en gedrevenheid – denk aan Elia! –, vuur staat voor zuivering en loutering – denk aan de woorden maarmee Johannes de Doper Jezus’ optreden aankondigt. Jezus’ woord kan mensen in vuur en vlam zetten, helemaal in beslag nemen, naar de toppen van hun kunnen brengen – denk aan Edth Stein en Maximilaan Kolbe! Maar juist omdat het optreden van Jezus zo duidelijk en confronterend is – zoals dat bij Jeremia het geval was – juist daarom is het ook een bron van verdeeldheid. Want Jezus stelt mensen voor een keuze, dat blijkt telkens weer uit de verhalen en de gesprekken die we van hem vernemen. Hij stelt ook ons voor de keuze: meegaan of achterblijven. In de tijd waarin Lucas zijn evangelie schreef, was de keuze om Jezus te volgen allesbehalve vrijblijvend, en vaak werkte het als een splijtzwam in families: immers, wie voor Jezus koos, kon niet meer kiezen voor heidense offerriten of voor deelname aan de cultus van de keizer. Of: wie voor Jezus koos, liep het risico uit de officiële synagoge verstoten te worden. Zo kwamen binnen één familie vader en zoon, moeder en dochter tegenover elkaar te staan. Elders horen we Jezus zeggen: wie mij navolgt, krijgt er een níeuwe familie bij, met vele broeders en zusters. Die nieuwe familie primeert boven de bestaande verbanden, voor zover het de trouw aan Jezus in gevaar zou brengen.

Beste mensen, deze lezingen snijden diep in ons vel, en kunnen ons onmogelijk onverschillig laten. Laten we de oproep van de schrijver van de Hebreeënbrief ter harte nemen: ‘Denk aan Hem die zoveel tegenwerking te verduren had! Dat zal u helpen om de moed niet op te geven, nooit!’

volg ons

over deze blog

Deze blog gaat op zoek naar de betekenis van Bijbelteksten.

In onze artikels wijzen we vaak de weg naar meer informatie die te vinden is in het Bijbelhuis.

Hier leest u ook artikels over onze bijzondere programmatie of evenementen.

Breng deze pagina regelmatig een bezoekje. Je vindt hier geregeld nieuwe teksten.

Jean Bastiaens, directeur van Bijbelhuis Zevenkerken.