Waken met de psalmen-Benoît Standaert OSB

 

Wakes met psalmen verdeeld over 7 nachten

Een psalmodie of nachtwake met psalmen is een ascetische praktijk die vandaag terug aanspreekt. Psalmodiëren is immers opstijgen naar herstel, naar bevrijding, naar redding, naar messiaanse vervulling, naar vrede.

 

Een schema voor het waken in gemeenschap met de Psalmen

Wie het wil proberen kan best een schema volgen. We moeten allemaal ons eigen ritme vinden in het bidden van de psalmen. Sommige tradities bidden het hele Psalmterium in één nacht, anderen doen er een maand over. We stellen voor om de oude maat van Benedictus over te nemen, we doen één week over één psalterium. Essentieel is dat je trouw bent aan één vertaling en aan een bepaald gebedsritme. De nacht wordt nog eens opgedeeld in vier, vijf of zes wakes, afhankelijk van de lengte van de gekozen teksten. Iedere wake bestaat uit drie momenten: lezen, stilte en onderling delen met gezangen, refreinen en voorbeden.

  • Het lezen duurt maximum twintig minuten. De tekst wordt verdeeld tussen twee lezers die, rechtstaand, elkaar aflossen vanaf één lezenaar. Vlot en toch zonder haast.
  • We maken het stil, minstens vijftien minuten, nemen de voorgelezen tekst nog eens door, onderstrepen een woord, een zin, een gebaar of een werkwoord dat ons treft.
  • Vervolgens zingen we een lied, delen onderling door een vers aan te halen of tot een voorbede te verwerken, of we heffen een antifoon aan. Dit gebeurt in alle vrijheid. Na ongeveer twintig minuten onderbreken we de wake, gaan naar buiten, peilen de nacht, nemen wat drank tot ons, genieten van een knabbeltje. Een pauze, zonder veel woorden maar blij elkaar te kunnen ontmoeten. In de gebedsruimte blijft het stil, eventueel klinkt er een muzikaal entermezzo (fluit of saxofoon).

Doorgaans begint de wake met een lichtritus. De paaskaars is de bron waaruit we het licht verdelen - ieder krijgt trouwens een kaarsje bij het binnenkomen. 'Hou je lamp brandend. Zie Hij komt.'
We eindigen meestal met het gebaar van Jezus; het breken van het brood. De tafel wordt gedekt, de gaven aangebracht, het eucharistisch gebed voltrokken. Dat kan om twee uur 's morgens zijn, of zelfs om vijf uur. Soms lassen we er een voetwassing in, zoals in het jaar van de verzoening (1997).
Na de afronding van de bijeenkomst in de bidplaats, zoeken we nog een ander lokaal op, waar we samen een geestelijk ontbijt genieten. Meestal gaan we niet uit elkaar zonder nog een symbolisch gebaar van elkaar ontvangen te hebben. Onlangs kwam iedereen, na de lectuur van de Apocalyps, een wit steentje met een afbeelding van het Lam uit het centrum van de kring oprapen. Steen, Lam en verborgen naam: een unieke herinnering voor ieder die de nacht had doorstaan.

De korte wakes met de psalmen

We volgen daarbij de maat van Sint-Benedictus: het hele psalterium over één week gespreid. We beginnen de maandag met Psalm 1 en eindigen op zondag met psalm 150. Het schema dat we aanhouden, is er een dat in de Joodse traditie al eeuwen gangbaar is:

  • eerste dag: psalm 1 tot 29
  • tweede dag: psalm 30 tot 50
  • derde dag: psalm 51 tot 72
  • vierde dag: psalm 73 tot 89
  • vijfde dag: psalm 90 tot 106
  • zesde dag: psalm 107 tot 119
  • zevende dag: psalm 120 tot 150

Iedereen werkt dit schema individueel af, zo goed en zo kwaad  als het kan en op de tijdstippen die zich daartoe lenen: 's morgens vroeg en 's avonds laat, en soms ook midden in de nacht.
Op verschillende plekken in Vlaanderen en Nederland zijn er, ondanks de nadruk op het individuele engagement, tocht afspraken gemaakt om de psalmwakes gezamelijk te houden voor wie dat verlangt. Die vinden plaats eens in de maand. De samenkomst is er telkens rond acht uur 's avonds gepland en de aanwezigen bidden er luidop één zevende van het hele psalmterium. Zo'n 'psalmodie' neemt een goed uur in beslag. We houden ons aan de afgesproken reeks psalmen, lassen halfweg een stilte in en ronden af met een recapitulatiemoment van verzen die zijn blijven naklinken. Een gebed dat alles nog eens  bondig 'verzamelt' (collecte), een antifoon tot Maria en de slotzegen besluiten de psalmwake.
We lezen de psalmen zoals de byzantijnen dat doen: een 'solist' staat op, leest drie psalmen, daarna volgt een doxologie ('Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest'). Een tweede voorlezer staat dan op en doet hetzelfde. Na drie of vier beurten komt de pauze of de stilte voor de aflsuiting van de kleine wake.
In het oude cisterziënzenklooster van Ter Kameren, in hartje Brussel, bidden we al meerdere jaren de psalmen op die wijze. Leken komen erop af, oud en jong, Afrikanen, Melchieten, Vietnamezen, een Roemeense verpleegster. Na afloop gaat ieder blijgemoed naar huis. Niemand klaagt over de lengte van de dienst of over de monotonie. De ervaring die overweegt is er een van loutering - een ware catharsis. Het hart is telkens geraakt, het begeeft zih naar binnen en, arm gemaakt, trekt het hoopvol verder. Hier gebeurt kerk, van onderuit, in de school van anawin (de armen van God), een kerk vol nederige vitaliteit en hoop!
Niet-kloosterlingen hebben voeling met die kunst, ze komen graag en ontdekken met grote voldoening wat die eeuwenoude woorden aan bevrijdende kracht in zich bergen. Religieuzen, seminaristen of priesters krijg je met moeite mee. 

Alleen in de nacht

Wat eveneens de moeite loont bij de 'herontdekking van de nachtwake': midden in de nacht opstaan, knielen en waken met psalmen en pure stilte, moederziel alleen. Wat helpt, is de inrichting van een eigen gebedshoekje, niet al te ver van het bed. Ingeduffeld in een sjaal of een gebedsmantel, geknield tegenover een icoon met een lampje en een kaars, dat is waken bij de deur van het hart. De praktijk kan kort zijn, maar kan ook een uur in belsag nemen. Eens in de week, in de nacht van zaterdag op zondag of van vrijdag op zaterdag bijvoorbeeld, voltstaat al. Sommigen doen het vaker of gewoon van zodra ze in de nacht wakker worden. Het lichaam begint zelf aan te voelen wat kan en mag.

Energie

'Waken' is een heel apart werkwoord waarvan we de betekenis weer moeten ontdekken. Wie waakt verbruikt weinig of geen energie. Je zit daar als een stil vlammetje, midden in de nacht. Wel steek je er energie bij op. Wat je leest voedt je, inspireert je, verruimt je geest en opent je hart op nieuwe, soms onvermoede horizonten. In die breedte en hoogte, diepte of verte, ervaar je licht, kracht, schoonheid, bezielende inspriratie. Dit 'bewaar je in je hart', zoals Lucas dat een paar keren noteert voor Maria, de moeder van Jezus.
Die 'andere energie' gaat doorwerken tijdens de dag. Zo leren de Syrische meesters dat 'uw dagen waard zijn wat uw nacht ervoor was'. Omgekeerd zo vertelt Staretz Sophrony aan een van zijn leerlingen: 'Wanneer op de Athosberg iemand zich tijdens de dag opwindt, dan zeggen de anderen: 'Die heeft vannacht niet geweend'. Want waken is doorstoten tot het gebroeken hart dat weent en zich in alle armoede uitstort voor de Koning van het heelal.
Wie eens heeft leren omgaan met die energie, door er weinig te verbruiken en er veel op te steken, kan de kunst ook tijdens de dag beoefenen. 'Wakend' is hij of zij dan aanwezig bij het gemeenschappelijk gebeuren, zonder energie te verspillen, maar met het vermogen uit alle energie te puren. Dit is de kunst van de milde aandacht en de ingetogenheid.

Ingesproken psalmen voor nachtwakes door Benoît Standaert OBS

Pater Benoît Standaert en Hilde Laureys hebben de psalmen ingesproken. Ze hebben gebruik gemaakt van een vertaling van Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde, een mooie poëtiche verttaling die ook in de abdijen gebruikt wordt. Het hele psalterium wordt over één week gespreid zoals hierboven (Korte wakes met de psalmen) al is beschreven. Luister met de knoppen hieronder naar de opnames van de psalmen  voor de nachtwakes.

 

 

 Rechtstreeks naar de afzonderlijke psalmen

 

 De opbouw van het Psalmenboek

 De opbouw van het Psalmenboek

Zie verder: Vrienden van Bijbelhuis Zevenkerken – Tijdschrift voor Bijbel & Liturgie Jaargang 25, nummer 1
Bijdrage van Benoît Standaert OSB: Het psalmenboek: de Bijbel in microformaat.
U kunt dit nummer opvragen via info@bijbelhuiszevenkerken.be
Kosten: € 3,50- inclusief verzending (binnen België)

volg ons

over deze blog

Deze blog gaat op zoek naar de betekenis van Bijbelteksten.

In onze artikels wijzen we vaak de weg naar meer informatie die te vinden is in het Bijbelhuis.

Hier leest u ook artikels over onze bijzondere programmatie of evenementen.

Breng deze pagina regelmatig een bezoekje. Je vindt hier geregeld nieuwe teksten.

Jean Bastiaens, directeur van Bijbelhuis Zevenkerken.